پرینت

ادبیات خیابان انقلاب 1 فیل در تاریکی نوشته‌ی: قاسم هاشمی‌نژاد-سینا حشمدار

نوشته شده توسط سینا حشمدار. Posted in نگاه نو

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

ادبیات خیابان انقلاب 1 فیل در تاریکی نوشته‌ی: قاسم هاشمی‌نژاد-سینا حشمدار 

پیش درآمد:

 مروری بر ادبیات خیابان انقلاب
خیابان انقلاب برای من و خیلی‌های دیگر سرشار است از حس نوستالژیک و احساس‌های خوب. احساس‌هایی که شاید نمونه آن را نتوان در هیچ کجای دیگر پیدا کرد. مغازه‌های مملو از کتاب و دست دوم فروشی‌هایی که می‌شود از وسط خروارها کتاب، کتابی دوست داشتنی را پیدا کرد. دخمه‌هایی که اگر هر چیز دیگری به غیر کتاب در آنها فروخته می‌شد، کمتر کسی داخلش می‌رفت و توجهی به آن می‌کرد. خیابان انقلاب برای آنهایی که جنون کتاب دارند خیابانی‌ست تمام نشدنی. خیابانی که هر چه تلاش می‌کنند کافه‌هایش را ببندند باز هم از شور و هیجانش کم نمی‌شود و همیشه چهره‌ها در آن آشنا هستند.
ادبیات ما بسیار مدیون این خیابان و مردم این خیابان است. قسمت عظیمی از پیکره لاغر «ادبیات ما» در این خیابان جا مانده و خیلی‌ها از آن بی‌خبرند. کتاب‌هایی که سال‌ها پیش چاپ‌شان تمام شده و دیگر هیچگاه اجازه تجدید چاپ پیدا نکرده‌اند و تنها می‌شود نسخه کپی آنها را به دست آورد. ادبیات داستانی ایران با وجود همه کمی‌ها و کاستی‌هایش، دوران اوج و فرود زیادی داشته. نویسنده‌های بزرگ زیادی را به خودش دیده و ادبیاتی‌ست عجیب، چون تعداد آدم‌های شکست خورده‌اش به مراتب بیشتر از آدم‌های موفقش است(اگر به معنای واقعی کلمه، نویسنده موفقی در ادبیات ما وجود داشته باشد.)
این ادبیات لاغر و این نویسنده‌های بزرگ ،اما شکست‌خورده،  را می‌توان به سه دوره اساسی تقسیم کرد و محور این تقسیم را چه خوب است بر اساس دوران طلایی ادبیات‌مان، یعنی دهه چهل و به خصوص نیمه اول دهه پنجاه قرار بدهیم.
دوره اول، پیش از دهه چهل و پنجاه: از ورود ادبیات به دوره مدرن، ظهور نویسنده‌های بزرگی مثل هدایت و علوی و جمال‌زاده و غیره و جدا شدن مسیر داستان و رمان از شعر تا تثبیت ادبیات داستانی.شروع پیشرفت و شکوفایی برای رسیدن به مرحله عرضه.
.
دوره دوم، ادبیات دهه چهل و پنجاه: اوج‌گیری ادبیات داستانی به‌خصوص در زمینه رمان. ظهور نویسنده‌هایی مسلط بر ادبیاتِ پیش‌از‌خود و ادبیات روز جهان مانند بهمن شعله‌ور، ابراهیم گلستان، صادق چوبک، جلال آل‌احمد، بهمن فرسی، هرمز شهدادی، هوشنگ گلشیری، غلامحسین ساعدی، محمود دولت‌آبادی و تا حدودی رضا براهنی و غیره... شکل‌گیری جریان‌های داستان‌نویسی مدرن و اوج‌گیری خلاقیت در بین نویسندگان و دوری از تقلیدهای کورکورانه از ادبیات غربی و غول‌های پیشین ادبیات خودمان. اولین نشانه‌های این تغییرات رو به جلو را می‌توان در دهه سی و در آثار گلستان و صادقی نیز پیدا کرد. علاوه بر این، در این دوره در زمینه شعر هم اتفاق‌های خوبی افتاد و جریان‌های شعری زیادی شکل گرفته‌اند. فعالیت‌های یدالله رویایی برای تثبیت شعر حجم در دهه چهل تا کارهای جدید شاملو و شکست وزن در آثارش که تاثیر بسیار بسیار زیادی را بر شاعران پس از خود گذاشت.
دوره سوم: ادبیات بعد از دهه چهل و پنجاه: تلخ‌ترین اتفاق‌ها در اوایل این دوره می‌افتد. نویسنده‌های زیادی به دلایل گوناگون، کنار‌می‌روند/گذاشته می‌شوند و یک سری نام‌ها مانند گلشیری و براهنی بیش از پیش بر سر زبان ها می‌افتند. انقلاب نه به عنوان یک اتفاق سیاسی بلکه به عنوان فصل جدیدی در ادبیات ما ظهور می‌کند و باعث به وجود آمدن جریان جدیدی در ادبیات می‌شود. کم‌کم ادبیات جنگ شکل می‌گیرد و در مقابل خیلی از نویسنده ها مجبور به ترک وطن می‌شوند که این اتفاق منجر به وجود آمدن جریان ادبیات مهاجرت می‌شود.این دوره نمی‌دانم تا کی ادامه داشته و دارد. شاید صحبت از این دوره ادبیات و زمان برای تحلیل آن کمی زود باشد. شاید هنوز ما اوج این دوره را ندیده‌ایم و شاید این دوره اوجی نداشته و هنوز باورمان نشده. هر چه که هست مطمئن هستم که ادبیات دارد وارد مرحله جدیدی می‌شود که صحبت از آن نیازمند فرصتی دیگر است و در این مبحث نمی‌گنجد.
جدای از تاثیرگذاری ادبیات دوره دوم بر سال‌های بعد از خود، آثار به جا مانده از این دوره آثار فاخری در ادبیات به شمار می‌آیند و جای افسوس است که نادیده گرفته شوند. هدف از این گفتار، بررسی دوره دوم ادبیات داستانی در ایران و بررسی کتاب‌های آن دوره است. دوره‌ای که به اندازه تمام سال‌های ادبی بعد از خود و چه بسا بسیار بیشتر، رمان‌های موفق و تاثیرگذار داشته و هنوز بعد از گذر این همه سال، ادبیات ما نتوانسته همچون موفقیتی را تکرار کند.این دوره ادبی به دلایل مختلفی، تنها در بین اهالی ادبیات شناخته شده و کتاب‌خوان‌ها تا حدود زیادی از آن بی‌خبرند.
اصلی‌ترین دلیل شناخته نشدن ادبیات دوره دوم در بین مردم،چاپ نشدن آن کتاب‌ها و در نتیجه در دسترس نبودن‌شان می‌باشد. تقریبا تمام کتاب‌های آن دوره یا ممنوع‌چاپ هستند و یا ناشر و نویسنده‌اش تمایلی به چاپ مجدد آنها و گرفتن مجوز برایشان ندارد. اینجاست که می‌توان به اهمیت خیابان انقلاب و نقش کلیدی آن بر ادبیات پی برد و مورد بررسی قرارش داد.
بخواهیم و نخواهیم بدنه ادبیات ما در خیابان انقلاب جا مانده و کسی اگر با این بدنه ادبیات آشنایی نداشته باشد نمی‌تواند ادعا کند که کتاب خوبی از نویسنده‌های ایرانی نخوانده. قصد دارم، به مرور به معرفی کتاب‌های آن دوره بپردازم و در هر شماره یکی از کتاب‌ها را به همراه بیوگرافی نویسنده معرفی کنم. آدرس مغازه‌ای که می‌توان کتاب را از آنجا تهیه کرد، بدهم و اگر امکانش برایمان به وجود بیاید برای دوستان شهرستانی که دسترسی به کتاب‌ها ندارند امکان خرید پستی بگذاریم.
در این شماره کتاب« فیل در تاریکی» نوشته «قاسم هاشمی‌نژاد» معرفی می‌شود و در شماره‌های بعد قصد دارم  به کتاب‌های     «مد ومه»، «شب یک، شب دو»، «کریستین و کید»، «شب هول»، «سفر شب»، «سنگ صبور»، «درازنای شب»، «شوهر آهو خانم» و ... بپردازم. امیدوارم با این تلاش بتوانیم مقداری از بدنه از دست رفته ادبیات را مخاطبانش باز گردانیم.

فیل در تاریکی/ قاسم هاشمی‌نژاد
نشر زمان
چاپ اول و آخر سال 1358
153 صفحه

قاسم هاشمی‌نژاد متولد سال 1319، نویسنده، پژوهشگر، روزنامه نگار، شاعر و مترجم، فعالیت ادبی خود را از سال 1340 در روزنامه آیندگان آغاز کرد. او از همان سال‌های آغازین فعالیت، با بزرگی همچون ابراهیم گلستان آشنا شد و بعدها کتاب «گفته‌ها» را که شامل مجموعه مقالات و گفت‌وگوهای ابراهیم گلستان  بود، تنظیم و چاپ کرد.
او در زمینه تحقیق و نقد ادبی نیز فعال بوده و از وی تا کنون متونی از قبیل: «سفرنامه‌ی ناصرخسرو قبادیانی مروزی» سال۱۳۶۹ و همچنین«حکایت‌های عرفانی: ۲۰۱ گزیدهٔ روایی از دفتر معرفت‌پیشگان»سال۱۳۸۹ و... نیز به چاپ رسیده است. در زمینه ترجمه معروف‌ترین اثر او ترجمه «کارنامه اردشیر بابکان» از زبان پهلوی می‌باشد.
معروف‌ترین و تاثیرگذارترن اثر او، رمان «فیل درتاریکی» می‌باشد که به زعم بسیاری اولین رمان پلیسی ایران به شمار می‌آید. این رمان، فرمی کاملا مدرن دارد و بر اساس تک شخصیت جلال، پیش می‌رود. جلال، شخصیت محوری داستان، سعی می‌کند راز گروهی خلافکار که قصد سواستفاده از برادرش را دارند، فاش کند. برادرِ جلال بعد ازسالیان دراز و پس از اتمام تحصیلاتشدر آلمان به ایران بازگشته و برای جلال ماشینی آخرین مدل و باب میل او هدیه ‌آورده است. جلال گاراژ داری قدیمی است و با ورود ماشین جدید به گاراژش متوجه حضورانسان‌های مختلفی می‌شودکه هر کدام به زبان خودشان سعی می‌کنند ماشین را از چنگش درآورند. این اتفاق باعث می شود جلال به ماشین مشکوک شود و در آخر تصمیم بگیرد که راز این معما را کشف کند.
رمان، داستان بسیار بسیار پرکششی دارد، جزئیاتِ اتفاق‌ها در آن بسیار خوب از آب درآمده. گره‌های داستان تا صفحه آخر کشش دارند و تا همان صفحه آخر باید همراه داستان باشی تا ذهنت از سوال‌های پی‌درپی‌ای که در طول متن برایت پیش آمده خالی شود. شخصیت‌های اصلی و فرعی بسیار متنوع هستند و هر کدام برای خود ظرافت‌هایی دارند و همین موضوع رمان را بسیار دلنشین و جذاب کرده است.
مهمترین خصیصه رمانِهاشمی‌نژاد جدای از قصه‌ی پرکشش و جذاب، نثر شیوا و دلنشین و بسیار بسیار حرفه‌ای‌اش است. این نویسنده از لحاظ زبانی بسیار جلوتر از زمانه خود بوده. دیالوگ‌نویسی‌ها آنقدر مدرن است که هنوز هم که هنوز است ما داستانینداریم که به اندازه او سعی در خلق شخصیت‌هایی با لحن خاصکرده باشد. نوع استفاده از فعل‌ها و زمان‌بندی‌ جمله‌ها به گونه‌ایست که تنها یک ویراستار حرفه‌ای می‌تواند این کار را برای یک کتاب انجام دهد.
اگر «فیل در تاریکی» اولین رمان ایرانی در ژانر پلیسی نباشد، بی‌شک موفق‌ترینش هست. این کتاب که فرم روایی‌اش بر اساس روزهای هفته است با ضرباهنگی نسبتا تند اتفاقات را جلو می‌برد و توانایی این را دارد که هر لحظه به مخاطب رو دست بزند.
تنوع شخصیت‌ها، زبانی یک‌دست و شیرین و روان و قصه‌ای پرکشش و جذاب این کتاب را تبدیل به یک اثر خاص و همه‌خوان کرده که می‌تواند طیف وسیعی از خوانندگان را تا آخرین ورق راضی نگه دارد.
این کتاب را می‌توانید از طبقه همکف پاساژ صفوی، واقع در خیابان کارگرشمالی(نزدیک به 400متر بالاتر از میدان انقلاب دست راست) تهیه کنید.
(دوستان شهرستانی اگر مشکلی با پرداخت هزینه پست کتاب ندارند می‌توانند جهت تهیه کتاب با ایمیل سایت تماس بگیرند.)

سینا حشمدار

 

 

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی