پرینت

>نقدي بر كتاب چرخدنده‌ها نوشته امير احمدي آريان - امين علي اكبري

. Posted in کتاب

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

نقدي بر كتاب چرخدنده‌ها نوشته امير احمدي آريان - امين علي اكبري

امير احمدي آريان يكي از پركارترين منتقدهاي كتاب در ميان اهالي مطبوعات در چند سال اخير است. كتاب «چرخدنده‌ها» اولين رمان اوست. اتفاقاً مي‌شود به‌راحتي نشانه‌هاي اين "اولين" بودن را در ميان متن داستان به‌وضوح ديد. داستاني كه اگرچه نام «چرخدنده‌ها» بر خود دارد و قرار است كه اجزاي آن مانند دنده‌هاي چند چرخدنده روي هم سوار شوند و مكانيزمي مشخص و معين را موجب شوند، اما انگار يكي از اين چرخدنده‌ها به‌خوبي خودش را با بقيه‌ي اجزا هماهنگ نكرده و باعث شده كه كار به اثري نسبتاً ضعيف تبديل شود. اين چرخدنده، همان "ايده" است.
داستان شروع محكم و جذابي دارد؛ شروعي گزارش‌گونه كه در همان صفحات اول مخاطب را به‌ياد يك گزارش خبري پر و پيمان مي‌اندازد و نويد يك داستان خوب را به او مي‌دهد،‌ اما اين پيش‌بيني خيلي زود رنگ مي‌بازد و همه‌چيز را خراب مي‌كند.


امير احمدي آريان منتقد حرفه‌اي و كاربلدي‌ست، از همين‌روست كه ساختار را رعايت كرده و تلاش كرده فرم داستان را به‌سمتي قابل قبول پيش ببرد، اما مشكل از جايي آغاز مي‌شود كه پاي "ايده" به ميان مي‌آيد. دقيقاً تا هفتاد صفحه، برقراري هرگونه ارتباطي با خط داستاني كار غير ممكن است. چرا كه نويسنده هيچ چيز جديدي براي ارايه كردن به مخاطب(چه عام و چه حرفه‌اي) در چنته ندارد و فقط تلاش مي‌كند با استفاده از يك‌سري روش‌هاي نه‌چندان رايج كار را پيش ببرد. استفاده از اسامي‌اي همچون "صاد" و "سين" كه اتفاقاً تكرار بي‌رويه‌ي آن موجب خستگي مخاطب مي‌شود. به‌كار بردن سه تاريخ مختلف در پيشاني هر بند، كه توسط آن زمان و مكان و افراد مورد روايت تغيير مي‌كند. در نتيجه تنها بخش قابل قبول كار تا اين‌جا، همان فصل اول است كه جذابيتي خاص دارد و مخاطب را به‌سرعت درگير عناويني مهم و جذاب و تأثيرگذار مي‌كند. با پيشروي داستان، مي‌رسيم به موضوعي سوخته و بي‌نتيجه به‌نام "پيشنهاد دادن به يك دختر". موضوعي كه اگرچه در قالبي جداي قالب‌هاي رايج بنا شده، اما اصرار بيش از حد نويسنده بر مانور دادن روي آن، هرگونه جذابيت و تأثيرگذاري‌اي را از اين ايده سلب كرده است. ايده‌اي كه هفتاد صفحه از يك كار صد صفحه‌اي را شامل مي‌شود و شايد بارها خواننده را به فكر بيندازد كه كار را نيمه‌كاره رها كند. اما دليل ادامه دادن كار، همان شناختي‌ست كه آريان نسبت به ساختارها دارد و موجب مي‌شود كه يك‌سري خط ربط‌هاي احتمالي ايجاد شود و خواننده را مجاب كند كه كار را ادامه دهد. به‌نظر من تنها راه فرار كتاب از تبديل شدن به يك اثر زرد و بي‌مايه،  بخش پاياني داستان است؛ "مؤخره‌اي براي آقاي صاد"،  كه سي‌صفحه از اين كار را در بر مي‌گيرد. انگار كه نويسنده تازه به‌فكر افتاده كه ايده‌ها را رو كند و جذابيتي(نه هنوز قابل قبول) به‌كار ببخشد. توصيف فضاهاي بيمارستان و مريض‌هاي بستري در آن، به‌خوبي منتقل شده و نشان از پرداخت خوب بخش آخر كتاب دارد. پيرمردي كه در يكي-دو صفحه، روايت مختصري از شرايط زندگي او مي‌خوانيم اما تأثير عمده‌ي او بر خط داستاني را در انتهاي كار مي‌بينيم. صحنه‌ي چاقو خوردن از موتور سوار، كه شايد يكي از مهم‌ترين محورهاي داستان را شكل دهد و موجب هم‌گرايي ارتباط‌هاي شكل‌گرفته در طول كار شود. همه و همه، اما نمي‌توانند ضعف بخش عمده‌اي از كار را جبران كنند. ضعفي كه با به‌كار بردن ايده‌هاي بكرتر و جذاب‌تر، نشاني از آن نمي‌ديديم و اين چرخدنده‌ها به‌راحتي هرچه تمام‌تر روي هم سوار مي‌شدند.
خلاصه‌ي كلام اين‌كه «چرخدنده‌ها» از نظر ايده‌پردازي و پرداخت روايت‌ها و شخصيت‌ها و اتفاق‌ها، اثر فوق‌العاده معمولي و ساده‌اي‌ست. نقطه‌ي قوت كار فقط ساختاري‌ست كه شكل گرفته و طي آن تعدادي اتفاق، به‌صورت تكه‌هاي يك پازل كنار هم مي‌نشينند و كمي به بار تو در تو بودن داستان مي‌افزايند.
شايد نشود با اولين رمان درباره‌ي يك نويسنده قضاوت كرد، ولي وقتي‌ كه آن نويسنده، منتقدي شناخته‌شده باشد مي‌توان انتظار كاري خوب و قابل قبول از او داشت. انتظاري كه درباره‌ي امير احمدي آريان با «چرخدنده‌ها» برآورده نشد. شايد در داستاني ديگر و با روايتي ديگر.

  • چرخدنده‌ها - نويسنده: امير احمدي آريان - نشر: چشمه - چاپ اول: پاييز 88 - قيمت: 2300تومان

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی