پرینت

ژرفای واژه‌ها - هشت

نوشته شده توسط علی جباریان. Posted in زبان‌شناسی

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

بروجرد: نام شهری است در شمال استان لرستان. بروجرد شهری است تاریخی که برخی پیشینه آن را به زمان اشکانیان ، برخی به ساسانیان و برخی نیز پیشتر از آن و حتا زمان ایلامیان می رسانند. به هر روی این شهر از نخستین جاهایی بود که یزدگرد سوم، آخرین شاهنشاه ساسانی ، پس از شکست از تازیان به آنجا پناه برد. بومیان آن را ورویرد یا وروگرد می نامند. این نام از دو بهر ور یا بر که به چم میوه است و گرد که به چم شهر است ایجاد شده است. واژه گرد به چم شهر است و در نام شهرهایی چون دستجرد، سوسنگرد و .... نیز آمده است. برخی واژه گراد را در نام
شهرهایی مانند پتروگراد برگرفته از همین واژه  می دانند.


پتیاره: این نام از دسته نامهای بجا مانده از زبان باستانی اوستایی در زبان فارسی امروزین است. در اوستا  واژه paityara به معنی زن گمراه آمده است و امروزه نیز به میزان زیادی همین معنی را می دهد.


جهرم: نام شهری است در استان فارس. در زبان پارسی جه، گه و ته همگی از ریشه یکسانی گرفته شده اند و به چم گرما می باشند. ازین رو این بهرها در نام هایی چون جهرم، تهران، کهک، گهران، گهرود و.... همین معنی را می دهد. جهرم نیز بدین روی به چم جای گرمسیر می باشد.


زواره: نام برادر رستم. این نام در زبان پهلوی  ازوارک است که به چم زنده و دارای زندگی است. نام او نخستین بار در رفتن رستم و گردان به شکارگاه افراسیاب آمده است. وی بر اساس شاهنامه، در همه ی جنگهای ایرانیان بوده است. مرگ او نیز همانند رستم و رخش در چاه چغاد روی داده است.


فرانک: ((یکی از سه دختر زیبا و هنرمند برزین دهقان بود. بهرام گور برای یافتن بازش به باغ دهقان رفت و او شاه را به مهمانی خواند و دخترانش ماه آفرید، فرانک و شنبلید نزد بهرام هنرنمایی کردند)).   فرانک را فریدون جنیدی شاهنامه پژوه نامی کشورمان همانند واژه فریدون برگرفته از شماره 3، یا همان ثری آریایی زبانان که در زبان ایرانی سه و در زبان انگلیسی تری  شده است، می داند و آن را نشان سه تکه شدن آریاییان نجد ایران درآن دوره ی ویژه می داند.


کوفه: جایی که ما آنرا امروزه عراق می خوانیم، دیرزمانی از نواحی باارزش فرهنگ ایرانی بوده است. شوند این رویکرد نیز آن است که نزدیک به ششسد سال، در دو سده پایانی شاهنشاهی اشکانی و چهار سده شاهنشاهی ساسانی، پایتخت ایرانشهر تیسفون یا تسپن بوده که نزدیک بغداد امروزی می باشد. بدین روی نامهای زیادی در این کشور ریشه ایرانی دارند. برای نمونه شهر انبار که انبار غله ی ساسانیان بوده، هنوز به همان نام خوانده می شود. نام بغداد نیز از دهکده ای ایرانی به همین نام و به چم خداداد گرفته  شده است. شهرهای کردنشین شمال عراق نیز که به شوند زبان کردی، که از زبانهای ایرانی است، یا از ریشه ی ایرانی اند و یا دارای نامهای باستانی بابلی وآشوری. برای معنی نام کوفه، گمانه های زیادی زده شده است. کوفه را برخی زبان شناسان برگرفته از واژه کوه می دانند.((کوف گویش پهلوی کوه است و همان است که در کوفه به جای مانده. گویش کهن تر آن کوپ بوده که هنوز در نیشابور در نام لاله کپی بمعنی لاله کوهی یا شقایق بر جای مانده، دیگر، واژه کپه است که در بیشتر گویشهای ایرانی زنده است)).  شوند پذیرفته شدن این گمانه در اینجا، تاریخ است. شهرهایی کوفه و بصره از سوی تازیان پس از چیرگی بر ایران ، تنها برای نگهداری ایران و به شوند نظامی پدید آمد. بیشتر ساکنان شهر، ایرانی و از موالی بودند و بقیه نیز نظامیان عرب بودند. به همین روی است که نامهای پارسی پیشین این شهرها و حتا روستاها به گونه نخستین و یا تازی شده (معرب)  بر جای ماندند.


مینا: مینا نامی دخترانه است که معانی گوناگونی را در بر می گیرد. مینا به معنی شیشه ، نام گونه ای گل و گونه ای پرنده است. اگر مینا را در معنی پرنده که همان مرغ میناست بگیریم، باید ریشه آن را هندواروپایی دانست که بیشتر دانشمندان از ریشه سانسکریت می دانند که از زبان سانسکریت به دیگر زبانها راه یافته است.


هامون: نام دریاچه ایست در استان سیستان و بلوچستان. این دریاچه در فرهنگ زرتشتی پاک و مقدس دانسته میشد. هامون به چم دشت و صحرا و  سطح صاف نیز می باشد. این نام برای پسران به کار برده می شود.


شیراز: پیش از کاوشهای تخت جمشید(پارسه) گمان می رفت بر اساس افسانه ها شیراز نام پسر تهمورس است از سلسله استوره ای پیشدادیان. برخی نیز آن را به چم  مرکزانگور خوب یا جای رویش انگور خوب می دانستند. به هر روی پس از کاوشهای پارسه که اسناد مالی و اداری هخامنشیان را که در زمان آتش سوزی بزرگ اسکندر پخته و مدفون شده بود، برای ما رو کرد؛ ایرانشناسان دریافتند با اهمیت ترین روستای نزدیک پارسه تیرازیس یا تیرازیش خوانده می شده است. این محل برای ساماندهی امکانات ساخت پارسه پرارزش بوده  و در محل شیراز کنونی  جای داشته است. این نام نامی ایلامی است و با توجه به اینکه استان فارس پیش از آمدن آریاییان(پارسیان) محل سکونت ایلامیها بوده این نام درست ترین پیشینه برای نام این شهر دانسته شده است.

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

نظرات   

 
0 #1 مهران احمدی 1394-05-14 06:56
لغت پتیاره در یکی از کتب احمد کسروی (بلا) ترجمه شده
نقل قول
 

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی