پرینت

«رادیکال» نگاهی به «دومینانت یا مامان اون زنه رو...» - داوود آتش‌بیک

نوشته شده توسط داوود آتش‌بیک. Posted in ویژه‌نامه‌ی بررسی کتاب «دومینانت یا مامان اون زنه رو...» نوشته‌ی فرید قدمی

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

 

 

 

رادیکال
نگاهی به دومینانت یا مامان اون زنه رو که داره می‌دوئه می‌بینی؟
داوود آتش‌بیک


" تنها ادبیات می‌تواند فرایند شکستن قانون را، بی‌توجه به ضرورت ایجاد نظم آشکار کند."
ژرژ باتای

 

لوکاچ معتقد است رمان حدیث انسان معاصری‌ست که هویت و زندگی‌اش در زمان پاره پاره شده است. در واقع نویسنده‌ تلاش می‌کند تا به کمک روایتی داستانی به تجربه‌های پراکنده و به ظاهر بی‌معنا در زمان، انسجام و در واقع معنا ببخشد.
زمان از دیرباز مورد بحث اندیشمندان و فلاسفه قرار گرفته. حتا ادیان ابراهیمی نیز در قبال آن بی‌تفاوت نبوده و به کمک مفاهیمی چون "ظهور" از زمان مفهومی پایان‌مند و در کلیت "خطی" ارائه می‌دهند. مفهوم محوری بسیاری از رمان‌های مدرن زمان است. برای نمونه در رمان "در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته‌"‌، مارسل پروست تلاش می‌کند تا به کمک ارجاع و یادآوری گذشته در زمان فرو رود و به اتفاقی کوچک، عمق و معنا بخشد. پروست در "جستجو” به کمک یک بو یا تصویر به خاطره‌ای در گذشته برمی‌گردد. گاه خاطره‌ها در زمان جابه‌جا می‌شوند و مفاهیم تازه‌ای شکل می‌گیرد. حتا راوی در جلد پایانی به این نتیجه می‌رسد که تنها با خلق اثری هنری می‌تواند زمان را به کنترل خویش در آورد. پس گذشته را می‌نویسد تا ماندگارش می‌کند. یا شاید، فراموشش کند. علاوه بر "جستجو"، مفهوم زمان در بطن اغلب رمان‌های مدرن (و حتا پست‌مدرن) جاری است. از خشم و هیاهوی فاکنر تا اغلب آثار ویرجینیا وولف. از جیمز جویس تا آلن رب‌گریه.
از فرید قدمی تا به حال دو رمان منتشر شده به نام‌های "دومینانت يا مامان اون زنه رو كه داره مي‌دوئه مي‌بيني؟" و "مایا يا قصه‌ي آپارتماني در خيابان كريم‌خان". او در هر دو رمان تلاش می‌کند مفهوم متفاوتی از "زمان" ارائه دهد. و برای این‌کار از فرم‌های متفاوت و نویی استفاده می‌کند. فرم‌هایی که باعث می‌شود تا رمان گاه حتا پست‌مدرن به نظر برسد. گرچه نمی‌توان آن را در زمره‌ی آثار پست‌مدرن دسته بندی کرد. هر دو رمان قدمی دست‌کم به لحاظ معنایی مدرنند. چرا که وجوه اعتراضی- سیاسی در آن نهفته است. مثلا در مایا/آپارتمان در نهایت به تحلیلی اجتماعی می‌رسیم و حتا خشونت حاضر در آن ارتباط واضحی پیدا می‌کند با وقایع اجتماعی- سیاسی روز.
راوی دومینانت/مامان، و همچنین رمان اول قدمی یعنی "مایا یا قصه‌ی آپارتمانی در خیابان کریم‌خان" در ابتدا سوم شخص به نظر می‌رسد؛ که در هر دو رمان و در ادامه‌ متوجه می‌شویم راوی یکی از شخصیت‌ها و البته نویسنده‌ی آن است. بر اساس نظر برخی از فلاسفه، خالق هستی، خارج از زمان ایستاده. بر مبنای همین دیدگاه، نویسنده‌ یا روایت‌گر هر دو رمان قدمی خارج از روایت ایستاده‌ و بر کلیت آن تسلط دارد و این وجهی خدای‌گونه به او می‌دهد. در واقع در نگاه قدمی، نویسنده به واسطه‌ی نوشتن می‌تواند، با درکی همه‌جانبه و از بالا، تسلطی خدای‌گونه بر وقایع جاری بیابد. حضور او در روایت، ابدا به معنای مقهور روایت و وقایع شدن نیست. او در عین حضور در متن، خارج از آن ایستاده و بر آن مسلط است. او حتا به واسطه‌ی این توان، می‌تواند بر روابط و شخصیت‌ها تسلط پیدا کند. مثلا در مایا/آپارتمان راوی درست بعد از فاجعه وارد آپارتمان می‌شود و می‌تواند از آن موقعیت به نفع خود استفاده کند. یا در دومینانت/مامان شخصیتی را وادار می‌کند تا انگشت خودش را ببرد.
هر دو اثر قدمی، شخصیت و حادثه محور نیستند. بلکه "روایت" محورند. یعنی، روایت و به تبع آن، زمان است که پرداخت می‌شود و معنا پیدا می‌کند و به همین منظور، خود "روایت" است که موضوع اصلی قصه قرار می‌گیرد. یا می‌توان گفت: روایتِ روایتند.
ابزارهای قدمی برای رسیدن به مفهومی نو از روایت و زمان، متنوعند. زبان، از اصلی‌ترین‌های آن است. قدمی زبان را همچون مومی در دستش می‌گیرد و در راستای اهداف مورد نظرش از آن کار می‌کشد. در مایا/آپارتمان از آن در جهت هجو مکان/زمانی خاص استفاده می‌کند و برای این‌کار لحنی طنزگونه و تمسخرآلود به زبانش می‌دهد و به هجو خشونت جاری در آپارتمان مذکور می‌پردازد. در دومینانت/مامان زبان کارکرد متفاوتی پیدا می‌کند. برای نمونه در صفحاتی از این رمان از خصلت گرافیکی زبان استفاده شده. قدمی برای آن‌که چهار شخصیت را در مکان و زمانی واحد به تصویر بکشد، راه معمول و قابل پیش‌بینی را برنگزیده و فرمی نو در انداخته است. توجه داشته باشیم که کل این رمان در سه دقیقه و هجده ثانیه می‌گذرد.
هر دو اثر فرید قدمی با استقبال زیادی مواجه نشد. که می‌توان دلایلی بسیاری برای آن تراشید. از اصلی‌ترین‌ دلایل آن همان‌طور که در این نوشتار مشخص است، سخت‌فهم بودن این رمان‌هاست . یعنی باز کردن کدها و مفاهیمی که در این رمان‌ها گنجانده شده، کار هر خواننده‌ای نیست.
با تمام این‌ها، در روزگاری که نویسنده‌ها از روی دست هم می‌نویسند و چه در فرم، چه در محتوا یک‌دیگر را تکرار می‌کنند و در بهترین‌ حالت به بیان خاطره‌های کسالت آور زندگی شخصی‌شان روی می‌آورند، تجربه‌گرایی فرید قدمی قابل احترام است. حتا اگر در بعضی از این تجارب چندان موفق نباشد.

 

 

 

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی