پرینت

نگاهی به مجموعه داستان «تهران دوستت دارم»-داوود آتش‌بیک

نوشته شده توسط داوود آتش‌بیک. Posted in یادداشت

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

بعضی از نویسنده‌ها هم هستند که اساس کارشان را روی تجربه کردن بنا می‌کنند و در هر داستان تازه‌ای که می‌نویسند، قابلیت‌های تازه‌ای از خودشان، از امکانات نویسندگی را محک می‌زنند. سروش رهگذر در مجموعه داستان تهران دوستت دارم همین مسیر را پی گرفته. مسیری خطرناک که می‌تواند نتایجی سینوسی داشته باشد. داستان‌های مجموعه، هرکدام تجربه‌ی تازه‌ای هستند که گاه موفق بوده‌اند و گاه، مجموعه را چندین پله تقلیل داده‌اند.

متاسفانه خبری از بوی صفحات کاغذی  نیست و اگر، با چند کلیکساده صفحه‌ی اول کتاب را روی مانیتور بیاندازید، از همان اولین خط‌های داستان اول گیر می‌افتید. داستان اول مجموعه، با زبانی کوچه بازاری و شکسته و البته، جذاب آغاز می‌شود و در نهایت به زبانی کهن و فاخر می‌رسد. رهگذر برای خلق مضمونی تازه، این مسیر زبانی را طی کرده که اتفاقا در هر دو نوع تجربه، موفق بوده. چه جایی که به زبان کوچه بازاری نزدیک می‌شود و چه آن جا که زبانی فاخر می سازد،و همچنین در مسیریکه برای تبدیل این دو زبان طی کرده. اگرچه در داستان دوم همین تجربه‌ی مشابه، موفقیت داستان اول را نتوانسته به همراه داشته باشد. چرا که تجربه‌‌گرایی نویسنده قرار نیست او را محدود به نظم و انسجامی ساختاری کند. دست‌های او در استفاده از امکانات ادبیات باز است و شلنگ تخته انداز پیش می‌رود. زبان را هرکجا که بخواهد می‌شکند و ساختار را هرکجا تشخیص بدهد بهم می‌ریزاند . لهجه‌ای که نویسنده در این داستان ساخته و معیاری را که زیر پا گذاشته تا برپایه‌های آن مضمون دیگری را سوار کند، نتوانسته در شکل دادن به فضای مورد نظر نویسنده، نقشی درخور ایفا کند. انگار لهجه‌ای خلق شده تا خلق شده باشد.تا تجربه‌ی تازه‌ای از جغرافیا در ادبیات رقم خورده باشد. تجربه‌ای از لهجه‌ای که ظاهرا مربوط به هیچ زمان و مکان خاصی نیست. درحالی که در جای جای داستان مشخص است نویسنده سعی داشته بار معنایی داستان را به وسیله‌ی خلق جغرافیایی تازه با زبان و لهجه‌ای متفاوت منتقل کند که خب، نتوانسته.  چرا که همخوانی میان لهجه و مکان و روایت برقرار نمیشود و داستان نمیتواند مضمونی واحد را شکل دهد.

وقتی نویسنده‌ای در مجموعه داستانی دست به تجربه‌گرایی می‌زند، داستان‌هایی متنوع با موفقیت‌‌هایی نسبی کنار هم چیده می‌شوند. چرا که نویسنده، بیشتر از این‌که روی توانایی‌های خودش در نویسندگی تکیه زند، سعی می‌کند فضاهای تازه‌ای را بنویسد که می‌تواند ربطی هم به توانایی و انتظار نویسنده‌اش از ایده و مضمون نداشته باشد. مثلا در ادامه‌ی این مجموعه  می‌رسیم به داستانی به نام برفک، که ساختاری نمایش‌گونه دارد. ولی این شکل از روایت بیشتر از این‌که ربطی به مضمون یا ساختار کلی داستان داشته باشد، صرفا تجربه‌ای بوده برای نویسنده تا در این ساحت هم قلم زده باشد. داستانی نوشته باشد با کمک دوربین. این که آیا این نوع روایت نسبتی با مضمون داستان داشته یا نه، در درجه‌ی بعدی اهمیت قرار داشته برای نویسنده.

هرجا که نویسنده دست از تجربه کردن کشیده و سعی کرده داستانی با توجه به توانایی‌های خودش خلق کند، اگرچه نتوانسته داستان تکان دهنده‌ای بسازد ولی به درجه‌ی خوبی از استاندارد‌های داستانی رسیده. داستان حیوانات خانگی، یا ماهی‌ها شیرکاکائو دوست ندارند، اگرچه نسبتی با تجربه‌گرایی باقی مجموعه ندارند، ولی از باقی داستان‌های مجموعه یک‌سر و گردن بالاترند. ساختار‌ منسجمی به خود می‌گیرند. و در خلق فضاهایی که مدعی آنند، موفقند. در داستان ماهی‌ها... ما با داستانی ساده رو‌به‌روییم. داستانی که در سطح اتفاق می‌افتد ولی بخاطر زیرکی نویسنده‌اش، در سطح باقی نمی‌ماند. در این داستان، با بازی‌های فرمی و زبانی مواجه نیستیم و روانی نثر آدم را یک‌لحظه به شک می‌اندازد که آ‌یا نویسنده‌ی همه‌ی این‌ داستان‌ها یک نفر است! همینطور داستان حیوانات خانگی، که اگرچه نگاه بدبینانه‌ی باقی مجموعه را یدک می‌کشد و از شکاف‌های عمیقی که در جامعه شکل گرفته می‌گوید، ولی در روایت و زبان، سر راست است.

داستان پایانی مجموعه، در تجربه‌گرایی افراطی نیست. اگرچه شکلی از روایت را پیش می‌گیرد که قصه در آن به کم‌رنگ‌ترین شکل ممکن حضور دارد ولی، خواننده را تا پایان به همراه می‌کشد. چرا که نوشتن فضاهای آشنای تهران، با نگاهی متفاوت و البته دقیق ریزبین برای هرکسی که کوچک‌ترین تجربه‌ای از این شهر داشته باشد جذاب است. فضاهایی بیش از حد رئال و نزدیک به دنیای واقعی که متاسفانه نسبتی با مضمون استعاری داستان و نشانه‌ها‌یی که اغلب شاعرانه‌اند، ندارد. داستانی به شدت واقع‌بین، در لحظاتی بدبین، که تهران را بی‌قصه گویی دقیقا همان‌طوری که هست بازسازی می‌کند تا درنهایت به مضمونی شاعرانه برسد.

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی