پرینت

نگاهی به ادبیات در دنیای مجازی - داوود آتش‌بیک

نوشته شده توسط داوود آتش‌بیک. Posted in ویژه‌نامه‌ای برای مجموعه داستان «زیر ناخن‌های شوهرم» نوشته‌ی خالد رسول‌پور

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

 

 

 

نگاهی به ادبیات در دنیای مجازی
به بهانه انتشار مجموعه داستان زیر ناخنهای شوهرم
داوود آتش‌بیک

ادبیات در دنیای مجازی، مدت کوتاهی‌ست که پا گرفته ( یا می‌توان گفت جوانه زده ) با این‌حال می‌توان شباهت‌هایی نسبی میان تمام این آثار مجوز نگرفته پیدا کرد. یعنی، هر پنج اثری که من برای این بحث در نظر گرفته‌ام( قطار ساعت ده به لندن، عروسک ساز، تهران دوستت دارم، ورق باز‌ها، زیر ناخن‌های شوهرم ) احتمالا به یک دلیل مشابه مجوز نشر نگرفته‌اند: وفور صحنه‌های اروتیک و روابط نامشروع و استفاده از کلمه‌های غیر مجاز.
به جز قطار ساعت ده به لندن (‌نوشته پونه ابدالی ) که احتمالا برچسب سیاه نمایی را هم بر سینه داشته، باقی این آثار به جز چند صحنه‌ی غیر شرعی چیز خاصی ندارند که بتواند پشت در سانسور گیر بیافتد. یعنی نه بحثشان وقایع سیاسی و اجتماعی چند سال اخیر است، نه بویی از اقلیت‌های قومی و مذهبی به مشام می‌رسد، نه حتا خبری از اتهاماتی که وزارت ارشاد و فرهنگ به نشر چشمه زده در این آثار به چشم می‌آيد.
با بررسی دقیق‌تر این آثار می‌توان به این نتیجه رسید که هنوز، ادبیات ما به لحاظ مضمونی نتوانسته به معنای واقعی کلمه پشت در سانسور گیر بیافتد و یا فضا و تم‌هایی را تجربه کند که از بیخ و بن با نشر رسمی مشکل داشته باشد. به بیان ساده تر، هیچکدام از این آثار مجوز نگرفته، ضد ساختار نیستند. بلکه در نهایت و با اغماض، درون همین ساختارند و با رفتن یک وزیر و آمدن گروهی تازه با سلایقی متفاوت، امکان نشر پیدا خواهند کرد.
مجموعه داستان زیر ناخن‌های شوهرم، اگرچه به لحاظ فرم تجربه‌ی کاملا تازه‌ای به حساب می‌آید، ولی در مضمون، حرف تکان دهنده و غیرمجازی برای گفتن ندارد. تمام داستان‌های این مجموعه نگاهی بدبینانه به روابط میان انسان‌ها و هویت انسان ایرانی دارند. ولی زاویه‌‌ی نگاه، دوربین از همان طرفی‌ است که پیشتر هم بوده. مثلا داستان‌ اتاق 409 برای به سلاخی کشاندن مفهوم هویت،‌ در شکل روایت، راه متفاوتی را طی می‌کند. راهی که پیشتر در ادبیات ما دیده نشده. زمان و مکان، حقیقتا از معنا تهی می‌شود و ناکجاآ‌بادی ویژه برای به پرسش کشاندن هویت، به خوبی ساخته می‌شود. ولی چیزی که این داستان را غیرقابل انتشار می‌سازد، نه زیر سوال بردن هویت ایرانی، که وجود روابط به ظاهر نامشروعی‌ست که به آن‌ بار‌ها و بارها پرداخته می‌شود. یا مثلا در داستان کشتن پریسا، نگاهی گزنده به ماهیت روابط انسانی نیست که داستان را تبدیل به خط قرمزی پررنگ می‌کند. بلکه وجود کلمه‌ها و صحنه‌هایی‌ست که از نظر بررسان وزارت ارشاد می‌تواند تحریک کننده باشد.
یکی از برجسته‌ترین نکاتی كه در داستان‌های مجموعه «زیر ناخن های شوهرم» به چشم می‌آید، وجود فضایی راز آلود و شاید بهتر است بگویم سورئال است كه گاهی مثلا در داستان « اورشلیم در اتاقم » رنگ و بوی اساطیری پیدا می‌كند. ولی حتا این فضای سورئال به هیچ چیز خاصی طعنه نمی‌زند و مثلا شبیه به بلایی که لوئیس بونوئل به کمک سورئالیسم سر کلیسا و دولت وقت می‌آورد نمی‌شود.
شخصیت‌های داستان‌های این مجموعه، معمولا هویت مشخصی ندارند. گاهی چند شخصیت، یک نفرند. اغلب، اسم ندارند. آن‌هایی که اسمی هم دارند، گاهی ساختگیند. مثلا پریسای داستان اول وجود خارجی ندارد. ولی این بازی با عنصر داستانی شخصیت، در همین حد باقی می‌ماند. یعنی در حد ساخت فضایی سورئال، بازی با فرم و اشاره به هویتی نامشخص و بی اعتبار. پا از این حرف‌ها بالا‌تر گذاشته نمی‌شود.
تمامی داستان‌های زیر ناخن‌های شوهرم، بالقوه می‌توانند مضمونی تازه داشته باشند. ولی جز نگاه بدبینانه‌ای که قبلا هم بوده، چیز دیگری ندارند. نگاه نیست که پشت دیوار گیر کرده. برخی صحنه‌ها و کلمه‌ها هستند که مانع از نشر رسمی داستان‌ها می‌شوند. مثلا داستان کوتاه اورشلیم در اتاقم یا حتا زن ده ساله‌ی من، در عنوان، نوید قصه‌ی تازه‌ای را می‌دهند که می‌تواند مجالی باشد برای بحث کشاندن مفاهیمی مغفول مانده. ولی نیستند. و مجوز نگرفته‌اند، دقیقا به همان دلایلی که گفتم. عنوان‌ها را کنار بگذارید و داستان را بخوانید؛ یقینا تنها بخاطر روابط نامشروع و تحریک کننده بوده که حالا به شکلی غیر رسمی به دست خوانندگانش می‌رسد.
البته تمام این حرف‌ها به این معنا نیست که این داستان‌ها خوب نیستند یا حتا نپرداختن به مضامین ضد ساختار نقطه ضعف به حساب می‌‌آید. بلکه صرفا به این معناست که تا به حال، فضای مجازی، فرقی اساسی با فضای رسمی ادبیات ما نداشته. و البته سوال مهمی که پیش می‌آید، این است: آیا فضا و مضمون مغفول مانده‌ی ادبیات ما اروتیسم است؟

 

 

 

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی