پرینت

مقایسه‌ی دو ترجمه از کتاب "مرد سوم" نوشته‌ی "گراهام گرین" - ملیحه بهارلو

نوشته شده توسط ملیحه بهارلو. Posted in ویژه‌نامه‌ی گراهام گرین

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

مقایسه‌ی دو ترجمه از کتاب "مرد سوم" نوشته‌ی "گراهام گرین"
ملیحه بهارلو

قرار است این یادداشت، مقایسه‌ای باشد بر دو ترجمه از کتاب "مرد سوم" (The Third Man) نوشته‌ی "گراهام گرین" (Graham Greene). ترجمه‌ها، یکی از بهروز تورانی است که در سال 1360 توسط انتشارات لیبروس چاپ شده و دیگری از محسن آزرم که در سال 1390 توسط نشر چشمه منتشر شده است. از آن‌جایی‌که بین زمان این دو ترجمه، سی‌سال فاصله است و مهم‌تر از همه این‌که ممکن است از روی نسخه‌های متفاوتی ترجمه شده باشند، و هم‌چنین با درنظرگرفتن محدودیت‌ها و سانسورهایی که بر کسی پوشیده نیست، قضاوت در مورد آن بسیار سخت است. من در این‌جا فقط می‌توانم به تفاوت‌های این دو ترجمه اشاره کنم و آن‌ها را با نسخه‌ی اصلی کتاب مقایسه کنم، وگرنه کوچک‌تر از آن هستم که بخواهم از کار مهم و ارزش‌مند این دو نفر، که اساتید من هستند، ایرادی بگیرم.
نسخه‌ای که من برای مقایسه در دست دارم، نسخه‌ی چاپ شده در سال 1971 در لندن می‌باشد.
ترجمه‌ی آقای آزرم نسبت به ترجمه‌ی آقای تورانی، ترجمه‌ی زیباتر و روان‌تری است، خیلی جاها تورانی دقیقا لفظ به لفظ ترجمه کرده که این کار از شیوایی متن کاسته و حتی بعضی جملات را نامفهوم کرده است. بعضی جملات را باید چندبار خواند تا متوجه منظور نویسنده شد. متن اصلی کتاب، به نظر من لحن طنزی دارد که آزرم آن را به خوبی درآورده، درحالی‌که این لحن طنز، اصلا در کار تورانی دیده نمی‌شود. برای مثال در متن اصلی آمده:
"a saint wore a heavy, white moustache"
تورانی: "یک "سنت" سبیلی سفید و کلفت پیدا کرده بود"
آزرم: "جناب قدیس، سبیل سفید کت‌کلفتی به‌هم زده بود"
موارد زیادی وجود دارد که هر دو ترجمه درست هستند، اما زبان به‌کار گرفته شده در کار آزرم، زبان راحت‌تر و قابل فهم‌تری است. به‌عنوان مثال در متن اصلی آمده:
"He always tried to dismiss women as incidents"
تورانی: "او زنان را تحت عنوان "واقعه" از سر باز می‌کرد."
آزرم: "از زن‌ها درست مثل "تصادف" دوری می‌کرد."
و یا در این مورد:
"there’s an advantage in always using the same bar for interviews"
که آزرم به این صورت ترجمه کرده: "آدم باید همیشه این‌جور دیدارها را ببرد به چنین جایی."
اما ترجمه‌ی تورانی این است: "خوب است که آدم همیشه از یک "بار" برای برخوردهایش استفاده کند." می توانست به‌جای "برخوردها" از لغت مناسب‌تری مثل "دیدارها" یا قرارها" استفاده کند.
و نیز، در این جمله:
"I’m so proud to have met you. A master of suspense"
که تورانی نوشته: "ملاقات با شما به من احساس غرور می‌دهد. یک استاد هیجان."
ولی ترجمه‌ی آزرم زیباتر است: "دیدن‌تان مایه‌ی غرور من است، استاد تعلیق."
مشکل دیگری که من با ترجمه‌ی تورانی دارم استفاده‌ی مکرر و اضافی از ضمایر فاعلی است. در زبان انگلیسی همه‌ی جملات با فاعل همراه هستند، اما در زبان فارسی چنین چیزی ضروری نیست و آوردن فاعل برای هر جمله باعث می‌شود از روانی و زیبایی متن بکاهد. مثلا در متن اصلی آمده:
"You can treat me when I come to London on leave"
تورانی: "وقتی من برای استفاده از مرخصی به لندن آمدم، تو می‌توانی تلافی کنی."
آزرم: "وقتی برای مرخصی آمدم لندن، جبران می‌کنی."
یا در این جمله:
"I'm going to stay here till I prove them wrong"
تورانی با استفاده‌ی نابجا از ضمایر فاعلی، این‌طور ترجمه کرده است: "به‌هرحال من اینقدر اینجا می‌مانم تا به آنها ثابت کنم که آنها اشتباه می‌کنند."
درحالی‌که آزرم نوشته: "به‌هرحال آن‌قدر می‌مانم این‌جا که به‌شان ثابت کنم اشتباه کرده‌اند."
تورانی در فصل اول کتاب نوشته: "چند مرد اوورکت‌پوش، قهوه‌ای آلمانی می‌نوشند"، و آزرم نوشته: "چند مرد بارانی‌پوش، قهوه‌ی نامرغوب می‌خورند" و با مراجعه به نسخه‌ی اصلی کتاب  که عبارت "ersatz coffee" را نوشته، می‌بینیم که ترجمه‌ی تورانی، ترجمه‌ی درستی نیست، زیرا "ersatz" دراصل یک کلمه‌ی آلمانی است که معنای آن نامرغوب و درجه‌ی دو می‌باشد.
 در ابتدای فصل دوم کتاب، به این موضوع اشاره شده که خرج کردن پوند انگلیسی خارج از کشور انگلیس ممنوع است. برای یک خواننده‌ی عادی، این موضوع، خیلی گنگ است و این وظیفه‌ی مترجم است که با آوردن توضیح کوتاهی در پانویس، این را روشن کند که "یکی از قانون‌های آن دوره این بوده که پوند از بریتانیا خارج نشود و در عین حال تبدیل کردن‌اش هم ناممکن بوده است". این توضیحی است که آزرم در پانویس به آن اشاره کرده، در صورتی که تورانی هیچ توضیحی نداده است.
هم‌چنین در فصل دوازدهم کتاب هم جمله‌ای در مورد سرجوخه استارلینگِ انگلیسی می‌گوید که اشاره دارد به جنگیدن در "دانکِرک" و هیچ توضیح دیگری نمی‌دهد. آزرم در پانویس توضیح می‌دهد که "دانکرک" نام یکی از مشهورترین حمله‌های ارتش هیتلر است و آن‌را یکی از تحقیرآمیزترین نبردهای انگلیس مقابل آلمان می‌دانند. این توضیح، کمک زیادی در فهم جمله‌ی کتاب می‌کند، درحالی‌که تورانی هیچ توضیحی در این رابطه نداده است.
از طرف دیگر، موارد دیگری هم وجود دارند که نیاز به توضیح مختصری در پانویس داشته‌اند، ولی متأسفانه آزرم و تورانی، هیچ‌کدام، چنین کاری را انجام نداده‌اند؛ به‌عنوان مثال در فصل ششم که در مورد اتاق انتظار دکتر وینکلر صحبت می‌کند، "پنجه‌ی قدیس سوزانا"، "عذاب‌های ال‌گِرِکو" و "ژانسنیست" نیاز به توضیح دارند.
در جایی از کتاب که مارتینز یاد اولین باری می‌افتد که هری لایم را در مدرسه دیده است، می‌گوید:
"in a grim school corridor"
که آزرم نوشته: "در راهرو آن مدرسه‌ی ترسناک"، و تورانی نوشته: "در راهروی آن مدرسه‌ی غمزده" و به نظر من ترجمه‌ی تورانی درست‌تر است، زیرا "grim" هم به معنای "ترسناک" است و هم "غم‌زده، افسرده و دلگیر"، ولی وقتی آن را در مورد یک مکان یا ساختمان به‌کار می‌بریم، به معنی "غم‌زده و دلگیر" می‌باشد.
یکی از کارهایی که آزرم انجام داده، تبدیل واحدهای اندازه‌گیری است که تورانی این کار را نکرده، ولی به نظر من در ترجمه، بهتر است واحدها به زبان مقصد تبدیل شوند. مثلا یک‌جا سرهنگ کالووی خودش را با مارتینز مقایسه می‌کند و می‌گوید: "قدش هم ده یازده سانتی ازم بلندتر بود" در صورتی که تورانی می‌گوید: "او پنج اینچ از من بلندتر بود". اما در یک جای دیگر که در متن اصلی آمده: "I stood twenty yards away" و تورانی "بیست یارد" ترجمه کرده، آزرم "یارد" را به "متر" تبدیل کرده، اما به اشتباه، به‌جای "هجده متر" نوشته: "سه متر"، در صورتی که یک یارد 0.9144 متر است و بیست یارد حدودا هجده متر می‌شود. این اشتباه محاسباتی در مورد تبدیل یارد به متر در جاهای دیگر کتاب هم به‌چشم می‌خورد.
در جایی از کتاب که مراسم دفن هری لایم تمام می‌شود، کالووی می‌گوید:
"I am not a religious man"
که معنای آن مشخص است، همان‌طور که آزرم نوشته: "آدم معتقدی نیستم"، اما تورانی آن را به این صورت ترجمه کرده: "من زیاد خرافاتی نیستم" که ترجمه‌ی درستی نیست و معادل کلمه‌ی خرافاتی در انگلیسی "superstitious" می‌باشد.
وقتی مارتینز و کالووی برای خوردن یک نوشیدنی به آن بار کوچک می‌روند، در متن اصلی آمده:
"a sweet chocolate liqueur that the waiter improved at a price with cognac"
از آن‌جایی‌که تورانی این کتاب را در سال 1360 ترجمه کرده و مسلما در آن زمان محدودیت‌ها برای ترجمه و چاپ، بسیار کم‌تر از حالا بوده است، او به‌درستی نوشته است: "یک لیکور شکلاتی شیرین که پیشخدمت با دریافت مبلغی کمی کنیاک به آن اضافه می‌کرد"، اما آزرم برای چاپ شدن کتاب، مجبور بوده تغییراتی در ترجمه بدهد و نوشته است: "یک‌جور نوشیدنی شکلاتی شیرین و پیش‌خدمت، اگر کمی پول اضافه بهش می‌دادی، توش چیزی هم می‌ریخت". آزرم هم‌چنین به‌جای "بار"، از کلمه‌ی "کافه" استفاده کرده است. از نظر من این کار، با توجه به محدودیت‌هایی که آزرم داشته، هیچ ایرادی ندارد و لطمه‌ای به متن نمی‌زند و مهم‌تر از همه این‌که خواننده کاملا متوجه منظور او از "نوشیدنی" و چیزی که توش ریخته می‌شود، خواهد شد؛ زیرا در سطور بعد می‌گوید: "این نوشیدنی که کارش کشیدن پرده روی گذشته و حال است" یا "مارتینز هم، مثل خیلی‌های دیگر، بعد لیوان چهارم اخلاقش عوض می‌شود" و کاملا مشخص است که منظورش چیست.
وقتی مارتینز درباره‌ی لایم با کالووی صحبت می‌کند، می‌گوید:
" You know he qualified as a doctor, though he never practised"
آزرم این‌طور ترجمه کرده: "می‌دانی که همه‌جوره لیاقتش را داشت بهش بگویند طبیب؛ هرچند درس طبابت نخوانده بود."
در صورتی‌که ترجمه‌ی تورانی درست‌تر به‌نظر می‌رسد: "می‌دانی که او یک دکتر بود، اگرچه طبابت نمی‌کرد." زیرا "qualify" در این‌جا به معنای گذراندن یک دوره‌ی آموزشی یا شرکت کردن در یک آزمون برای کسب دانش و مهارت برای انجام کاری است و "practise" هم در این‌جا به معنای کار کردن به‌عنوان یک پزشک یا همان طبابت است.
در جایی که مارتینز و کالووی در آن بارِ کوچک، نشسته‌اند و مارتینز از حرف‌های کالووی عصبانی شده، آمده است:
"I couldn’t see Martins being quite the mug that Rollo had made out"
آزرم نوشته: "خیال نمی‌کردم تا رولو سرِ جاش ایستاده، مارتینز کتک‌کاری را شروع کند."
درحالی‌که ترجمه‌ی تورانی، درست‌تر به‌نظر می‌رسد: "نمی‌توانستم تصورش را بکنم که رولو از مارتینز چنین ابلهی ساخته است." کلمه‌ی "mug" در این‌جا به معنی "احمق" است.
یکی دیگر از موارد اختلاف بین دو مورد ترجمه، در این جمله است:
"I wouldn’t be surprised if he had meant to give you the baby to hold"
اصطلاح to give you the baby to hold"" به معنی "دادن مسوولیتِ یک کار مهم به کسی" می‌باشد که آزرم آن را به‌درستی ترجمه کرده است: "هیچ هم تعجب نمی‌کنم اگر می‌خواسته یک‌جوری دستت را بند کند." درحالی‌که ترجمه‌ی تورانی درست به‌نظر نمی‌رسد: "تعجبی نمی‌کنم اگر هدفش این بود که بچه‌یی را در بغل تو بگذارد و از تو بخواهد از او نگهداری کنی."
در فصل سوم کتاب که راویِ داستان درباره‌ی سَبک نوشته‌های بنجامین دکستر توضیح می‌دهد، می‌گوید:
"described his subtle, complex, wavering style as old-maidish"
ترجمه‌ی درست از این جمله، ترجمه‌ی آزرم است : "... گفته‌اند سبک دقیق و پیچیده و پرتردیدش پیرزن‌پسند است."
اما تورانی "دقیق و پیچیده و پرتردید" را از جمله حذف می‌کند و فقط می‌گوید: "...سبک او را پیرزن‌پسند توصیف کرده‌اند."
در ابتدای فصل چهارم که مارتینز، کورتز را توصیف می‌کند، می‌گوید:
"There must be something phoney about a man who won’t accept baldness gracefully"
آزرم این جمله را بسیار درست و روان ترجمه کرده و گفته است: "آدمی که با تاس بودنش کنار نمی‌آید، لابد، یک جای کارش می‌لنگد."
اما تورانی در ترجمه‌اش می‌گوید: "کسی که طاسی را نمی‌پذیرد، باید یک چیز ساختگی در وجودش داشته باشد." که مفهوم جمله‌ی اصلی را منتقل نمی‌کند. کلمه‌ی "phoney" در این‌جا به معنی کسی است که کارهای‌اش درست و صادقانه نیستند و سعی می‌کند دیگران را فریب بدهد.
همچنین در متن اصلی کتاب، در همان ابتدای فصل چهارم می‌گوید:
"We were sitting in the Old Vienna at the table he had occupied that first morning with Kurtz"
این جمله در ترجمه‌ی تورانی آمده، اما در ترجمه‌ی آقای آزرم، چنین چیزی وجود ندارد و علاوه بر این، مثال‌های دیگری هم وجود دارند که یک جمله یا کلمه در متن اصلی هست، اما در ترجمه‌ی یکی از این دو نفر نیست، مثلا این جمله هم در ترجمه‌ی آقای آزرم نیست:
"You won’t find a single member of the Control Commission who hasn’t broken the rules"
و هم‌چنین این جمله از میان گفت‌و‌گوی مارتینز و کورتز:
"But I’ll make a bet with you - in pounds sterling - five pounds against two hundred schillings - that there’s something queer about Harry’s death"
در ترجمه‌ی آزرم، فقط جمله‌ی اول و آخر نوشته شده است: "ولی بهت قول می‌دهم یک جای قضیه‌ی مرگ هری ایراد دارد." ولی در ترجمه‌ی تورانی، کامل آمده است.
و نیز، در پاراگراف آخر فصل چهارم که مارتینز از کورتز می‌خواهد نشانی‌اش را برای‌اش بنویسد، آمده:
"I’ve already put it – underneath. I'm unlucky enough to be in the Russian zone –so you shouldn't visit me very late. Things sometimes happen round our way"
در ترجمه‌ی تورانی، این جملات، کامل آمده است: "آنرا هم زیرش نوشته‌ام. من به اندازه‌ی کافی کم‌شانس هستم که در منطقه‌ی روس‌ها زندگی کنم. بنابراین آخر شب‌ها به دیدن من نیا. دور و بر ما گاهی اتفاقاتی می‌افتد."
اما در ترجمه‌ی آزرم فقط آمده: "آن را هم زیرش می‌نویسم. تو منطقه‌ی روس‌ها زندگی می‌کنم."
و هم‌چنین، جمله‌ی زیر در ترجمه‌ی آزرم هست، اما در ترجمه‌ی تورانی وجود ندارد:
"there would always be periods of his life when he bitterly regretted it"
از نظر من، دلیل‌ این موضوع، فقط می‌تواند ترجمه از روی نسخه‌های مختلف باشد و من به آن ایرادی نمی‌گیرم؛ زیرا دلیلی برای حذف یا اضافه کردن این جملات و کلمه‌ها وجود ندارد، مگر این‌که در یک نسخه بوده و در دیگری نبوده باشند.
در جایی که کورتز به مارتینز می‌گوید نشانی راننده را ندارد، مارتینز می‌گوید:
"I can get it from the coroner’s records"
آزرم ترجمه کرده: "این یکی را می‌توانم از پرونده‌ی پزشک‌قانونی بردارم" که کاملا درست است؛ اما تورانی به‌جای "پزشک‌قانونی" نوشته "دادستانی" که درست نیست.
در ابتدای فصل پنجم، در متن اصلی نوشته شده است:
"An arcade of little windows, with lace curtains and the lights going out one after another"
که معنی آن مشخص است و طبق ترجمه‌ی آزرم، این است: "یک ردیف پنجره‌های کوچک که پرده‌های توری داشته‌اند و چراغ‌هاشان یکی‌یکی خاموش می‌شده..." اما تورانی به‌جای "پرده‌های توری" نوشته‌ "پرده‌های چرمی" که خیلی عجیب است، چون اساسا جنس پرده نمی‌تواند از چرم باشد و اگر هم به فرض، از چرم باشد، دیگر روشن و خاموش شدن چراغ‌ها از پشت آن مشخص نمی‌شود.
در جایی که مارتینز و آنا اشمیت با هم حرف می‌زنند، آمده است:
"He had given up the idea of sparing her anything"
که معنی این جمله از نظر من این است: "او نمی‌خواسته چیزی را از چشم دختر، پوشیده نگه‌دارد" یا "نمی‌خواسته چیزی را از او دریغ کند". ترجمه‌ی آزرم خیلی نزدیک به این مفهوم است: "مارتینز دلش می‌خواسته چیزهایی به دختره بگوید"؛ اما ترجمه‌ی تورانی، اصلا این مفهوم را منتقل نمی‌کند: "مارتینز از فکر اینکه چیزی به دخترک بدهد، منصرف شده بود".
و نیز، در جمله‌ی "propound wild theories"، ترجمه‌ی آزرم، کاملا درست است: "... نظریه‌های دیوانه‌واری مطرح کنند." اما تورانی نوشته: "نظریه‌های عمیق اما بی‌اساس ابراز کند." که درست نیست.
وقتی مارتینز به دیدن آقای کُخ می‌رود و می‌گوید به‌نظرش هری را کشته‌اند، در متن اصلی آمده:
"-Why should it be nonsense?"
"-We do not have murders in this zone"
این دو جمله در ترجمه‌ی تورانی هستند، اما در ترجمه‌ی آزرم وجود ندارند.
در جایی، کالووی به مارتینز می‌گوید:
"Your literary style does not do your namesake justice"
که ترجمه‌ی درست این جمله، متعلق به آزرم است: "با این سبک ادبی‌ات آبروی همنامت را می‌بری."
و منظور از همنام، همان "بنجامین دکستر" معروف است که او را با مارتینز که اسم مستعارش "باک دکستر" است، اشتباه گرفته‌اند. اما تورانی به اشتباه نوشته‌: "سبک ادبیت شایسته‌ی نام تو نیست!"
در یادداشتی که کرابین برای مارتینز نوشته، به او پیشنهاد دو سخنرانی می‌دهد که اولی این است: "The Crisis of Faith in the Western World" که معنیِ درست آن طبق ترجمه‌ی آزرم، این است: "بحران ایمان در دنیای غربی"، اما تورانی نوشته: "بحران وفاداری در دنیای وسترن" و با توجه به توضیحی که کرابین در مورد مسیحی بودن مارتینز می‌دهد، ترجمه‌ی تورانی درست به‌نظر نمی‌رسد. هم‌چنین در همین توضیح، جمله‌ی "no references should be made to Russia or communism" در متن اصلی و ترجمه‌ی تورانی هست، ولی در ترجمه‌ی آزرم نیست.
در ابتدای فصل هشتم، در متن اصلی آمده:
"After two drinks Rollo Martins' mind would always turn towards women"
که تورانی این‌طور نوشته: "همیشه بعد از دو پیمانه ذهن رولو مارتینز متوجه زنان می‌شد." اما آزرم در این جمله و دو جمله‌ی بعد، به‌جای کلمه‌ی "زن" نوشته "دوست و آشنا"، که مطمئنا در رفت‌وبرگشت کتاب به وزارت ارشاد، این تغییرات صورت گرفته است. هم‌چنین در فصل نهم که مارتینز به خانه‌ی آنا می‌رود، جمله‌هایی به همین دلیل فوق، حذف شده‌اند یا تغییر کرده‌اند، مثل: "He noticed after a while that their hands had met" (پس از لحظه‌ای متوجه شد که دست‌های‌شان با هم آشنا شده‌اند"؛ و یا این جمله: "I only noticed my hand was on hers when I took it away" (وقتی دست‌ام را کنار کشیدم، تازه متوجه شدم دست‌ام در دست او بوده است).
هنگامی که راوی داستان، "کولر" را توصیف می‌کند، چند جمله‌ی زیر در ترجمه‌ی آزرم نیست:
"Cooler was in officer’s uniform, with mysterious letters on his flash, and no badges of rank, although his maid referred to him as Colonel Cooler"
و جایی که مارتینز از کولر درباره‌ی آنا اشمیت می‌پرسد و این‌که چرا می‌ترسید روس‌ها بگیرندش، جمله‌های زیر در نسخه‌ای که من دارم و هم‌چنین در ترجمه‌ی تورانی، هستند، اما در ترجمه‌ی آزرم نیستند:
"-We can’t always figure out why they do these things. Perhaps just to show that it’s not healthy being friends with an Englishman.
-But she lives in the British zone.
-That wouldn't stop them. It's only five minutes ride in a jeep from the Commandatura. The streets aren’t well lighted, and you haven’t many police around"
در ترجمه‌ی آزرم، به‌جای همه‌ی این‌ها فقط گفته: "خب، مدارکش قانونی نبودند."
جایی که مارتینز، چهره‌ی آنا را توصیف می‌کند، می‌گوید:
"It was a face to live with, day in, day out. A face for wear"
معنی درست این جمله، همان است که آزرم نوشته: "از آن صورت‌هایی بود که می‌شد روزهای زیادی باهاش زندگی کرد. صورتش قابل تحمل بود."
اما تورانی نوشته: "صورتی بود که گهگاه می‌شد با آن زندگی کرد. صورتی مثل یک ماسک." ترجمه‌ی تورانی درست نیست، زیرا اصطلاح "day in, day out" به معنی "هر روز و برای یک مدت طولانی" می‌باشد و "wear" در این‌جا به معنای "پذیرفتن یا تحمل کردن چیزی است که مورد پسند و دلخواه نیست".
وقتی مارتینز را به جلسه‌ی سخنرانی می‌برند، یکی از افراد حاضر در جلسه از او می‌پرسد:
"Afterwards would you mind signing one of your books, Mr Dexter"
باز هم ترجمه‌ی آزرم درست است: "آقای دکستر می‌شود یکی از کتاب‌هاتان را امضا کنید؟"
اما تورانی نوشته: "ممکن است بعدا از روی یکی از کتاب‌هایتان برای‌مان بخوانید، آقای دکستر؟" که ترجمه‌ی درستی نیست.
در همان جلسه‌ی پرسش و پاسخ، یک نفر از مارتینز درباره‌ی ویرجینیا وولف می‌پرسد:
"no one has written about feelings so poetically as Virginia Woolf. In prose, I mean"
آزرم نوشته: "... هیچ‌کسی به اندازه‌ی ویرجینیا وولف نتوانسته این‌قدر درباره‌ی احساسات شاعرانه حرف بزند، تو مقاله‌هاش البته." که کاملا درست است، اما تورانی به‌جای "مقاله" نوشته: "منظورم در شعرهایش است"، درصورتی‌که "prose" به معنی "نثر" است و هر نوشته‌ای که شعر نباشد.
در جلسه، کرابین به مارتینز می‌گوید:
"You might say something about the stream of consciousness"
آزرم نوشته: "راجع به جریان سیال ذهن هم باید چند کلمه‌ای حرف بزنید."
اما تورانی به‌جای "جریان سیال ذهن" که معادل "stream of consciousness" است، گفته: "جریان ضمیر بهشیار" که برای ما معمول نیست، ولی ممکن است سی‌سال پیش، چنین چیزی رایج بوده باشد.
در ابتدای فصل دهم، راوی می‌گوید:
" he must have been with her after visiting Colonel Cooler"
معنی این جمله، طبق جملات قبل و بعد، همان است که آزرم نوشته: "... بعد دیدن کولر، گذرش به خانه‌ی دختره افتاده."
اما تورانی می‌گوید: "از بعد از دیدار با سرهنگ کولر، در منزل او(یعنی دختر) زندگی می‌کرده است." که اصلا درست نیست.
وقتی کالووی از مارتینز می‌پرسد چیزی راجع به هری فهمیده است یا نه، او می‌گوید:
"It was under your nose but you didn’t see it"
ترجمه‌ی آزرم این است: "همین‌جا کنار دست‌تان بوده، ولی به چشم‌تان نمی‌آمده." و کاملا درست است، اما تورانی نوشته: "کنار بینی شما بود، اما شما آن‌را نمی‌دیدید." تورانی اصطلاح "It was under your nose" را کاملا لفظ به لفظ ترجمه کرده و به معنی اصلی آن توجه نکرده است.
در فصل دوازدهم، جملات بسیاری وجود دارند که در متن اصلیِ چاپ شده در سال 1971 و هم‌چنین در ترجمه‌ی تورانی، هستند، اما در ترجمه‌ی آزرم نیستند و همه‌ی جمله‌های حذف شده، مواردی هستند که در رابطه با روس‌ها و روابط‌شان با سه قدرت دیگر (بریتانیا، آمریکا و فرانسه) در وینِ آن روز می‌باشند. از آن‌جایی‌که خود گراهام گرین هم در مقدمه‌ی کتاب، به حذف این فصل از کتاب در فیلمی که از روی آن ساخته شده، اشاره می‌کند، من فکر می‌کنم متن اصلی کتاب، در چاپ‌های بعدی‌اش، دچار تغییراتی شده و خود نویسنده، بخش‌های مربوط به شوروی و روس‌ها را از آن حذف کرده است و در نتیجه، نسخه‌ای که آزرم از روی آن ترجمه کرده، اصلا این قسمت‌ها را نداشته است.
مطلبی که گرین در مقدمه‌ی کتاب، به آن اشاره می‌کند، این است:
"فصلی هم که روس‌ها آنا را می‌دزدند (یکی از آن چیزهایی که هیچ بعید نیست در وین اتفاق بیفتد) آخرهای کار حذف شد. نمی‌توانست کاملا خودش را به داستان بچسباند و فیلم را یک‌جورهایی تبلیغاتی می‌کرد. ما هم علاقه‌ای نداشتیم تا احساسات سیاسی تماشاگران‌مان را تحریک کنیم ..."
نمونه‌ای از جملاتی که در ترجمه‌ی آزرم نیستند: 
"It was ruin for a Russian to be observed on very friendly terms with an American or an Englishman, but the Austrian was a potential ally – and in any case one doesn’t fear the influence of the ruined and defeated. You must understand that at this period cooperation between the Western Allies and the Russians had practically, though not yet completely, broken down …"
که تورانی آن‌ها را این‌طور ترجمه کرده و کاملا درست می‌باشد: "اگر یک نفر روس به‌همراه یک آمریکایی یا یک انگلیسی دیده می‌شد، کارش تمام بود. اما یک اتریشی به‌عنوان یک متفق بالقوه، از چیزی هراسی نداشت. باید بدانید که در این دوره، همکاری بین متفقین غربی و شوروی –اگر نه به‌طور کامل- لااقل تا حدودی از میان رفته بود ..."
در فصل سیزدهم، جایی که کارتر (از زیردستان کالووی)، با او تلفنی حرف می‌زند، می‌گوید:
"I can't help feeling that we ruled out the possibility of murder too easily"
معنی این جمله، همان‌طور که تورانی نوشته، این است: "من احساس می‌کنم که ما احتمال قتل را خیلی ساده رد کردیم."
اما آزرم نوشته: "از دست من که کمکی برنمی‌آید، ولی ماجرای قتل ساده‌تر از این‌هاست." که درست به‌نظر نمی‌رسد.
در فصل چهاردهم که راوی، وین را در روز یک‌شنبه توصیف می‌کند، می‌گوید:
"… All around him was the after-dinner sleep of age"
که معنی آن، همان‌طور که آزرم نوشته، این است: "دور و برش پُر می‌شده از پیرپاتال‌هایی که بعد شام، تخت می‌خوابیده‌اند."
اما ترجمه‌ی تورانی از این جمله، اصلا مفهومی ندارد: "خواب پیری اطراف او را می‌گیرد."
وقتی مارتینز به دیدن کورتز می‌رود، چشم‌اش به کلاه‌گیس او در کمد می‌افتد، در متن اصلی آمده است:
"… hanging sedately on a peg like a wrap, Mr Kurtz’ toupee"
معنی جمله، همان‌طور که آزرم نوشته، این است: "... چشمش به کلاه‌گیس آقای کورتز هم افتاده که باوقار، انگار، روی میخ آویزان بوده."
اما تورانی آن‌را کمی تغییر داده و گفته: "به اضافه‌ی کلاه‌گیس او که بسیار مرتب روی یک سر مصنوعی قرار داده شده بود."
وقتی مارتینز در خانه‌ی کورتز، درِ یکی از اتاق‌ها را باز می‌کند، در متن اصلی آمده:
"but it was only Dr Winkler who rose from a kitchen chair, in front of the kitchen stove, and bowed very stiffly and correctly with the same celluloid squeak"
ترجمه‌ی درست از این جملات، ترجمه‌ی تورانی است: "اما این دکتر وینکلر بود که از روی یکی از صندلی‌های آشپزخانه بلند شد و جلوی اجاق گاز طوری خم شد که دوباره پیراهنش صدا کرد."
اما آزرم نوشته: "ولی چشمش به جمال دکتر وینکلر روشن شده که از روی اجاق آشپزخانه پا شده و اجاق هم جوری بهش فشار آمده و به جیرجیر افتاده بوده که انگار جنسش از سلولئید است."
در این‌جا منظور از "celluloid squeak" همان صدای پیراهنِ دکتر وینکلر است و قبلا هم در فصل ششم کتاب، در مورد آن صحبت شده بود که وقتی دکتر وینکلر تعظیم می‌کند، صدای خش‌خشی بلند می‌شود، انگار جنس پیراهنش از طلق است.
و در ادامه‌ی همین جملات، آمده است:
"Dr Winkler looked extraordinarily out of place in a kitchen"
در این‌جا هم ترجمه‌ی تورانی درست است: "حضور دکتر وینکلر در آشپزخانه اصلا مناسب به‌نظر نمی‌رسید."
اما آزرم نوشته: "دکتر وینکلر یک‌جور عجیبی جایی بیرونِ آشپزخانه را نگاه می‌کرده."
اصطلاح "out of place" در این‌جا به معنی "مناسب نبودن چیزی در یک موقعیت مشخص" می‌باشد.
وقتی مارتینز کنار چرخ‌وفلک، منتظر هری است، در متن آمده:
" A few courting couples would be packed together in a single car of the Wheel"
در این‌جا، ترجمه‌ی آزرم درست است: "چند زوج جوان، کنار هم نشسته بوده‌اند تو اتاقک تک‌نفره‌ی چرخ‌وفلک"
اما تورانی نوشته: "چند زوج بی‌خانمان در یک کابین چرخ‌وفلک نشسته بودند"، درحالی‌که "courting couples" به معنی "زوجی که روابط عاشقانه دارند" می‌باشد.
در آخر داستان، بعد از این‌که هری لایمِ واقعی را دفن می‌کنند، آنا اشمیت از قبرستان بیرون می‌آید و مارتینز هم دنبال او می‌رود، در ابتدا هیچ حرفی با هم نمی‌زنند، ولی بعد، دست دختر دور بازوی مرد  حلقه می‌شود؛ متأسفانه آزرم، جایی را که دست دختر دور بازوی مارتینز حلقه می‌شود را در ترجمه‌اش نیاورده که مطمئنا به‌خاطر قضیه‌ی سانسور بوده، ولی این کار به پایان‌بندی داستان لطمه زده است.
نکته‌ای که در پایان می‌خواهم به آن اشاره کنم، اهمیت بازنگری و اصلاح در کار ترجمه است، و هم‌چنین ترجمه کردن مجدد کارهای قدیمی. کتاب‌های زیادی ترجمه شده‌اند که در زمان خودشان، اتفاقا ترجمه‌های قابل قبولی بوده‌اند، اما پس از گذشت یک مدت طولانی و با توجه به تغییر زبان در طول زمان، شیوایی خود را از دست داده‌اند و دیگر، قابل قبول نیستند. ترجمه‌ای که آقای تورانی، سی‌سال پیش انجام داده‌اند، بسیار محترم و ارزش‌مند است، اما اگر کسی بخواهد این کار را بخواند، من، بی‌شک، آن را با ترجمه‌ی آقای آزرم پیشنهاد می‌کنم. و نیز، توضیحی که آزرم، در ابتدای کتاب، درباره‌ی گراهام گرین و آثارش داده است و مؤخره‌ی او هم ارزش کارش را دوچندان کرده است. 
"ملیحه بهارلو"
 

این مطلب را در صفحه اجتماعی خود به اشتراک بگذارید

نظرات   

 
+1 #4 ليلا اكرمي 1391-04-13 11:01
ممنون مليحه جان
كار با ارزشي بود
واقعا خسته نباشي
نقل قول
 
 
0 #3 hamid 1391-04-10 15:51
سلام

فکر نمی کنید استفاده از جملاتی نظیر "وگرنه کوچک‌تر از آن هستم که بخواهم از کار مهم و ارزش‌مند این دو نفر، که اساتید من هستند، ایرادی بگیرم." آن هم در ابتدای یک کار جدی از کیفیت و ارزشش می کاهد؟؟؟

ــــــــــــــــــــــــــ
نه فکر نمی‌کنم...
نقل قول
 
 
0 #2 ملیحه بهارلو 1391-04-06 10:49
سلام آقای آزرم
ممنونم از این که یادداشت من رو خوندید.
باز هم یادآوری می کنم که من کوچک تر از اون هستم که بخوام از کار شما ایرادی بگیرم. در این مقایسه و تطبیق، خیلی چیزها ازتون یاد گرفتم.
کاش یه روزی دوباره این کتاب با نشر چشمه چاپ بشه.
کاش می شد امیدوار بود ...
نقل قول
 
 
+4 #1 محسن آزرم 1391-04-06 06:44
سلام
ممنونم از لطف‌تان. از این‌که با دقت ترجمه را خوانده‌اید و ممنونم که بعضی ایرادهایش را پیدا کرده‌اید.
هیچ ترجمه‌ای بی‌شک کامل نیست. کاش می‌شد امیدوار بود که مردِ سّوم یک‌بار دیگر چاپ خواهد شد و آن‌وقت این ایرادها و ایرادهای دیگری که در متن هست برطرف می‌شدند...
باز هم ممنونم از لطف و بزرگواری‌تان.
نقل قول
 

اضافه کردن نظر

خواهشمندیم در هنگام ثبت نظر، از نام، نام خانوادگی و ایمیل حقیقی خود استفاده نمایید. در غیر این‌صورت، نظر شما منتشر نخواهد شد.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی